Đột quỵ không còn là căn bệnh của tuổi già mà đang có xu hướng trẻ hóa một cách đáng báo động. Thống kê lâm sàng cho thấy tỷ lệ người mắc đột quỵ dưới 45 tuổi đang gia tăng đều đặn qua mỗi năm. Một trong những nguyên nhân cốt lõi của xu hướng này xuất phát từ những thói quen thiếu lành mạnh trong sinh hoạt và áp lực công việc mà người trẻ đang phải đối mặt hàng ngày.
Thực trạng xu hướng đột quỵ trẻ hóa tại Việt Nam
Thực trạng đột quỵ trẻ hóa tại Việt Nam. Theo số liệu thống kê từ Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 200.000 ca đột quỵ mới với số ca tử vong lên tới hơn 150.000 ca. Đáng chú ý, ngay cả khi may mắn sống sót, người bệnh vẫn phải đối mặt với tỷ lệ tàn phế cao, chịu di chứng nặng nề về vận động và thần kinh.
Theo dữ liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, tuổi trung bình mắc đột quỵ trên toàn cầu dao động từ 70 đến 75 tuổi. Tuy nhiên, tại Việt Nam tuổi trung bình của bệnh nhân đột quỵ nước ta chỉ ở mức 62 tuổi – trẻ hơn các nước phát triển gần 10 năm.
Tỷ lệ đột quỵ trẻ hóa tại Việt Nam: Những con số biết nói
Nhiều người trẻ vẫn tin rằng cơ thể tuổi đôi mươi là tấm lá chắn hoàn hảo trước mọi bệnh tật. Thế nhưng, các số liệu thống kê lâm sàng dưới đây đang phơi bày một sự thật hoàn toàn ngược lại.
Chiếm đến 15% ca cấp cứu tại các trung tâm lớn
Theo số liệu tổng hợp từ Hội Đột quỵ Việt Nam, nhóm bệnh nhân dưới 45 tuổi hiện đang chiếm khoảng 7,2% tổng số ca đột quỵ trên toàn quốc. Tuy nhiên, tại các đô thị lớn con số này dao động từ 10% đến 15%. Thực tế lâm sàng tại các đơn vị lớn như Bệnh viện Bạch Mai ghi nhận, có những giai đoạn cao điểm nhóm người trẻ dưới 40 tuổi chiếm tới 15% số ca nhập viện cấp cứu vì đột quỵ.
Tốc độ gia tăng đáng báo động: 2% mỗi năm
Không chỉ dừng lại ở tỷ lệ cao, tốc độ tăng trưởng của căn bệnh này ở người trẻ tuổi mới là điều khiến các chuyên gia y tế lo ngại. Thống kê cho thấy, tỷ lệ đột quỵ ở người trẻ tại Việt Nam đang duy trì đà tăng trung bình khoảng 2% mỗi năm.
Tiến trình xơ vữa, tổn thương lòng mạch và hình thành các cục máu đông vốn cần hàng chục năm để tích tụ ở người già, thì nay dưới tác động tiêu cực của đời sống hiện đại, đang diễn ra nhanh hơn gấp nhiều lần ở cơ thể người trẻ. Cứ sau mỗi năm, làn sóng đột quỵ lại càng tiến gần hơn về phía những người trẻ tuổi, biến căn bệnh này thành một nguy cơ thường trực, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tương lai của thế hệ thanh niên.
Nguyên nhân khiến đột quỵ ngày càng trẻ hóa
Bản chất của đột quỵ là tình trạng dòng máu nuôi não bị gián đoạn đột ngột do mạch máu bị tắc nghẽn (nhồi máu não) hoặc bị vỡ (xuất huyết não). Ở người cao tuổi, điều này xảy ra do quá trình lão hóa tự nhiên của hệ mạch máu. Tuy nhiên, ở người trẻ tuổi, tiến trình tổn thương này bị đẩy nhanh một cách bất thường bởi các nguyên nhân dưới đây:
Béo phì, rối loạn mỡ máu và đái tháo đường
Thói quen tiêu thụ thức ăn nhanh, đồ uống nhiều đường, thực phẩm giàu chất béo bão hòa kết hợp với lối sống tĩnh tại (lười vận động, ngồi văn phòng nhiều) làm rối loạn chuyển hóa lipid. Lượng mỡ máu xấu (LDL-Cholesterol) dư thừa bám vào thành mạch, hình thành các mảng xơ vữa làm hẹp lòng mạch, tạo điều kiện cho các cục máu đông (huyết khối) hình thành và gây tắc mạch.
Hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia
Các chất độc trong khói thuốc lá (đặc biệt là nicotine) phá hủy lớp nội mạc mạch máu, làm mạch máu co thắt và tăng tốc độ xơ vữa lên gấp nhiều lần. Song song đó, thói quen lạm dụng rượu bia làm tăng huyết áp đột ngột và kích thích các phản ứng viêm trong hệ tuần hoàn.
Stress kéo dài và mất ngủ mãn tính
Áp lực công việc và thói quen thức khuya khiến cơ thể người trẻ liên tục tiết ra các hormone căng thẳng như cortisol và adrenaline. Trạng thái này làm co mạch, tăng nhịp tim, tăng huyết áp âm thầm và tạo ra một lượng lớn các gốc tự do hủy hoại tế bào nội mạc mạch máu.
Tình trạng tăng huyết áp vô căn bị bỏ sót
Tăng huyết áp là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến đột quỵ. Hiện nay, tỷ lệ người trẻ bị tăng huyết áp đang gia tăng mạnh nhưng hầu hết không được phát hiện hoặc điều trị do tâm lý chủ quan, lười khám sức khỏe định kỳ. Huyết áp cao kéo dài làm tăng áp lực lên thành mạch, dẫn đến xơ vữa và rách lòng mạch.
Bệnh lý dị dạng mạch máu bẩm sinh
Ngoài các nguyên nhân từ lối sống, xu hướng trẻ hóa đột quỵ còn có thể khởi phát từ những bất thường cấu trúc mạch máu não mắc phải từ lúc mới sinh.
- Phình mạch máu não: Là tình trạng thành mạch máu bị suy yếu, phình to ra như một bong bóng nhỏ. Qua thời gian, dưới áp lực của dòng máu, túi phình này có thể vỡ ra gây xuất huyết dưới nhện.
- Dị dạng động tĩnh mạch (AVM): Đây là hiện tượng các mạch máu nối bất thường giữa động mạch và tĩnh mạch não, tạo thành một búi mạch rối loạn. Hệ thống này không có các mao mạch nâng đỡ nên rất dễ vỡ khi gặp các yếu tố kích thích như huyết áp tăng đột ngột hoặc stress tâm lý mạnh.
Biến chứng đột quỵ ở người trẻ
Đột quỵ trẻ hóa có thể dẫn đến tử vong nếu không được cấp cứu và điều trị kịp thời. Khi tế bào não bị tổn thương nghiêm trọng, người bệnh phải đối mặt với hàng loạt hệ lụy nặng nề sau:
- Co cứng các chi, liệt tay, chân, liệt nửa người, hoặc nặng nhất là liệt toàn thân
- Suy giảm khả năng vận động, mất khả năng đi lại như bình thường
- Rối loạn ngôn ngữ vĩnh viễn, nói ngọng, nói lắp, hoặc mất hoàn toàn khả năng giao tiếp
- Gặp khó khăn khi nhai nuốt, tăng nguy cơ dị vật đường thở
- Phù não, tích tụ dịch trong các mô não làm tăng áp lực nội sọ, cản trở trực tiếp dòng chảy của oxy và máu nuôi dưỡng não
- Viêm phổi, gây khó thở, ho có đờm, sốt và ớn lạnh
- Nhiễm trùng đường tiết niệu do phải đặt ống thông tiểu kéo dài, gây tiểu ra máu, đau rát khi đi tiểu
- Động kinh, co giật
- Trầm cảm và khủng hoảng tâm lý quá mức, mất hứng thú với cuộc sống, tự ti vì cảm thấy bản thân vô dụng và trở thành gánh nặng của gia đình
Nặng nề hơn cả, nếu không được phát hiện và cấp cứu trong kịp thời, người bệnh có nguy cơ phải sống đời sống thực vật vĩnh viễn, tốn kém chi phí điều trị khổng lồ. Rất nhiều trường hợp đau lòng đã tử vong ngay trong giai đoạn cấp tính vì không được can thiệp kịp thời.
Giải pháp phòng ngừa đột quỵ trẻ hóa
Để bản thân không phải đối mặt với những biến chứng nặng nề của đột quỵ trẻ hóa, người trẻ tuổi cần chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân bằng những biện pháp đơn giản dưới đây:
Thay đổi lối sống
Lối sống hiện đại chính là “ngòi nổ” làm tổn thương hệ thống mạch máu của người trẻ. Vì vậy, việc thiết lập lại các thói quen sinh hoạt là bước đầu tiên và quan trọng nhất:
- Chế độ dinh dưỡng lành mạnh: Tăng cường rau xanh, trái cây, các loại hạt và cá; hạn chế tối đa thức ăn nhanh, đồ dầu mỡ
- Tăng cường vận động: Duy trì tập thể dục tối thiểu 30 phút mỗi ngày để tăng sức bền tim mạch và kiểm soát cân nặng, tránh béo phì.
- Từ bỏ thói quen xấu: Nghiêm túc cai thuốc lá, hạn chế bia rượu, tránh thói quen thức khuya và cố gắng cân bằng thời gian làm việc để giảm căng thẳng (stress) kéo dài.
Kiểm soát tốt các bệnh lý nền
Rất nhiều người trẻ bị tăng huyết áp, mỡ máu cao hoặc tiểu đường nhưng không hề hay biết do bệnh tiến triển âm thầm. Nếu bạn được chẩn đoán mắc các bệnh lý này, hãy tuân thủ tuyệt đối phác đồ điều trị của bác sĩ.
Không tự ý bỏ thuốc hoặc dùng các bài thuốc truyền miệng khi thấy các chỉ số huyết áp, đường huyết đã tạm ổn định. Việc kiểm soát tốt các chỉ số này sẽ giúp giảm đến 80% nguy cơ đột quỵ sớm.
Tầm soát nguy cơ đột quỵ tại Bệnh viện Thiện Hạnh
Dị dạng mạch máu não bẩm sinh hay các mảng xơ vữa âm thầm không thể phát hiện được bằng mắt thường hay các bài kiểm tra thể lực thông thường. Cách tối ưu để “chặn đứng” chúng trước khi quá muộn là tiến hành tầm soát y khoa chuyên sâu.
Nhằm đồng hành cùng người dân trong việc bảo vệ sức khỏe và chủ động phòng ngừa biến cố tai biến, Bệnh viện Thiện Hạnh đã triển khai Gói tầm soát nguy cơ đột quỵ toàn diện, ứng dụng các công nghệ chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm hiện đại giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường của hệ mạch máu não ngay từ giai đoạn chưa có triệu chứng.
Kết luận
Tình trạng đột quỵ trẻ hóa đã trở thành thực tế đáng báo động, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tương lai thanh thiếu niên Việt Nam. Việc chủ động thay đổi lối sống, kiểm soát chặt chẽ các chỉ số sức khỏe và thực hiện tầm soát nguy cơ đột quỵ định kỳ chính là chiếc chìa khóa vạn năng để bảo vệ hệ mạch máu luôn khỏe mạnh.
Xem thêm: Xử trí Tăng huyết áp tại khoa Cấp cứu