Sốc nhiễm trùng là một biến chứng nghiêm trọng của nhiễm trùng huyết, có thể khiến huyết áp tụt, tuần hoàn suy giảm và ảnh hưởng đến chức năng của nhiều cơ quan. Tình trạng này diễn tiến nhanh và có nguy cơ đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời. Vậysốc nhiễm trùng là gì, nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp chẩn đoán như thế nào?
Sốc nhiễm trùng là gì?
Sốc nhiễm trùng là tình trạng suy tuần hoàn nghiêm trọng xảy ra do cơ thể đáp ứng quá mức với tình trạng nhiễm trùng, khiến huyết áp giảm kéo dài và các cơ quan không được cung cấp đủ máu, oxy để hoạt động bình thường.
Nếu không được xử trí kịp thời, sốc nhiễm trùng có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến nhiều cơ quan, với các biến chứng như:
- Suy hô hấp cấp: Phổi bị tổn thương, gây khó thở, giảm oxy máu và có thể phải hỗ trợ hô hấp.
- Suy thận cấp: Lưu lượng máu đến thận giảm khiến chức năng lọc của thận suy giảm, người bệnh có thể tiểu ít hoặc vô niệu.
- Suy tim và rối loạn tuần hoàn: Tim không đáp ứng đủ nhu cầu của cơ thể, huyết áp tiếp tục giảm và tuần hoàn bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
- Rối loạn đông máu: Có thể xuất hiện tình trạng đông máu rải rác trong lòng mạch (DIC), gây hình thành huyết khối đồng thời làm tăng nguy cơ chảy máu.
- Suy gan: Lưu lượng máu đến gan giảm và tình trạng viêm nặng có thể làm suy giảm chức năng gan.
- Rối loạn chức năng não: Người bệnh có thể lú lẫn, kích thích, giảm ý thức hoặc hôn mê.
- Suy đa cơ quan: Khi tình trạng sốc nhiễm trùng kéo dài, nhiều cơ quan cùng suy giảm chức năng, làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong.
Đối tượng nguy cơ cao bị sốc nhiễm trùng
Một số nhóm trẻ có nguy cơ cao tiến triển thành sốc nhiễm trùng khi mắc nhiễm trùng, đặc biệt khi cơ thể chưa phát triển đầy đủ hoặc khả năng miễn dịch và chống lại tác nhân gây bệnh bị suy giảm. Các đối tượng gồm:
- Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc suy dinh dưỡng.
- Trẻ mắc bệnh lý nền mạn tính như suy gan, suy thận, đái tháo đường, tim bẩm sinh hoặc bệnh phổi mạn tính như xơ nang, loạn sản phế quản phổi.
- Trẻ bị suy giảm miễn dịch, chẳng hạn trẻ mắc ung thư đang hóa trị, sử dụng thuốc chống thải ghép, corticoid kéo dài hoặc nhiễm HIV.
- Trẻ vừa phẫu thuật hoặc thực hiện các can thiệp y tế xâm lấn, hoặc đang sử dụng các thiết bị như catheter tĩnh mạch trung tâm, sonde tiểu, ống dẫn lưu.
- Trẻ bị bỏng diện rộng, chấn thương nặng hoặc mắc các bệnh lý ngoài da làm tổn thương hàng rào bảo vệ của cơ thể, như hội chứng Stevens-Johnson hoặc hội chứng bong da do tụ cầu.
Triệu chứng thường gặp của sốc nhiễm trùng
Sốc nhiễm trùng thường diễn tiến nhanh và có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Một số triệu chứng thường gặp gồm:
- Huyết áp tụt: Huyết áp giảm kéo dài, không cải thiện đầy đủ dù đã được bù dịch.
- Tim đập nhanh: Nhịp tim tăng do cơ thể cố gắng duy trì lưu lượng máu đến các cơ quan.
- Thở nhanh, khó thở: Người bệnh có thể thở nhanh, nông hoặc cảm thấy hụt hơi do rối loạn hô hấp và chuyển hóa.
- Rối loạn ý thức: Lú lẫn, bồn chồn, buồn ngủ bất thường, phản ứng chậm hoặc có thể mất ý thức.
- Da lạnh, ẩm và tái nhợt: Tuần hoàn ngoại vi suy giảm khiến tay chân lạnh, da có thể nhợt hoặc nổi vân tím.
- Tiểu ít: Lượng nước tiểu giảm do lưu lượng máu đến thận bị suy giảm.
- Sốt hoặc hạ thân nhiệt: Người bệnh có thể sốt cao, nhưng trong trường hợp nhiễm trùng nặng cũng có thể bị hạ nhiệt độ cơ thể.
- Mệt mỏi, suy nhược rõ rệt: Người bệnh thường cảm thấy yếu, kiệt sức và tình trạng toàn thân xấu đi nhanh chóng.
- Da và môi tím tái: Đây có thể là dấu hiệu tình trạng thiếu oxy và tuần hoàn đang trở nên nghiêm trọng.
Nguyên nhân dẫn đến sốc nhiễm trùng
Sốc nhiễm trùng thường là hậu quả của nhiễm trùng huyết tiến triển nặng, khi tác nhân gây bệnh kích hoạt phản ứng viêm quá mức, dẫn đến rối loạn tuần hoàn, tụt huyết áp và suy giảm chức năng các cơ quan. Các tác nhân có thể gây nhiễm trùng dẫn đến sốc nhiễm trùng gồm:
Vi khuẩn
Vi khuẩn là nguyên nhân thường gặp gây nhiễm trùng huyết và sốc nhiễm trùng. Một số loại vi khuẩn có thể gây nhiễm trùng nặng như Escherichia coli (E. coli), Klebsiella pneumoniae, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae… Nhiễm trùng có thể bắt nguồn từ phổi, đường tiết niệu, ổ bụng, da và mô mềm hoặc máu.
Virus
Một số virus có khả năng gây nhiễm trùng nặng và dẫn đến nhiễm trùng huyết, đặc biệt ở người có sức đề kháng yếu. Khi phản ứng viêm diễn tiến nghiêm trọng, người bệnh có thể bị rối loạn tuần hoàn và suy giảm chức năng nhiều cơ quan.
Nấm
Nhiễm nấm xâm lấn cũng có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết và sốc nhiễm trùng. Tình trạng này thường gặp hơn ở người suy giảm miễn dịch, người bệnh nặng hoặc phải điều trị tại bệnh viện trong thời gian dài. Một số loại nấm thuộc chi Candida là tác nhân thường gặp.
Ký sinh trùng
Ký sinh trùng ít gặp hơn nhưng vẫn có thể gây nhiễm trùng nghiêm trọng và sốc nhiễm trùng trong một số trường hợp. Các bệnh nhiễm ký sinh trùng nặng có thể gây tổn thương nhiều cơ quan, rối loạn tuần hoàn và đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.
Phương pháp chẩn đoán sốc nhiễm trùng
Để xác nhận bệnh nhân có thực sự bị sốc nhiễm trùng không, bác sĩ thường tiến hành theo các bước
Khám lâm sàng
Người bệnh được kiểm tra các dấu hiệu sinh tồn như huyết áp, nhịp tim, nhịp thở, nhiệt độ cơ thể và độ bão hòa oxy trong máu. Bác sĩ đồng thời đánh giá tình trạng ý thức, màu sắc và nhiệt độ da, lượng nước tiểu, tình trạng tưới máu ngoại vi và tìm kiếm các dấu hiệu gợi ý vị trí nhiễm trùng. Những biểu hiện như huyết áp thấp, lú lẫn, thở nhanh, da lạnh hoặc tiểu ít có thể gợi ý tình trạng sốc đang tiến triển.
Xét nghiệm máu
Xét nghiệm máu được thực hiện nhằm hỗ trợ xác định tình trạng nhiễm trùng, đánh giá mức độ đáp ứng của cơ thể và phát hiện tổn thương cơ quan. Bác sĩ có thể chỉ định công thức máu để kiểm tra số lượng bạch cầu, tiểu cầu cùng các chỉ số liên quan.
Ngoài ra, các xét nghiệm như CRP, procalcitonin có thể được sử dụng để đánh giá tình trạng viêm và nhiễm trùng. Xét nghiệm lactate máu đặc biệt hữu ích trong đánh giá tình trạng giảm tưới máu mô. Chức năng gan, thận, điện giải và đông máu cũng thường được kiểm tra để phát hiện sớm suy giảm chức năng các cơ quan.
Cấy máu, dịch cơ thể
Cấy máu và các loại dịch cơ thể giúp xác định tác nhân gây nhiễm trùng, từ đó hỗ trợ bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Thông thường, mẫu máu được lấy để nuôi cấy và tìm kiếm vi khuẩn hoặc nấm trong máu.
Tùy vào vị trí nghi ngờ nhiễm trùng, bác sĩ có thể lấy thêm bệnh phẩm như nước tiểu, đờm, dịch vết thương, dịch ổ bụng hoặc các dịch cơ thể khác để xét nghiệm. Khi xác định được tác nhân gây bệnh và mức độ nhạy cảm với thuốc, bác sĩ có thể điều chỉnh liệu pháp kháng sinh hoặc thuốc kháng nấm phù hợp hơn.
Chẩn đoán hình ảnh
Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ tìm kiếm và xác định nguồn nhiễm trùng trong cơ thể, đặc biệt khi chưa xác định được vị trí nhiễm trùng qua khám lâm sàng. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định chụp X-quang, siêu âm, chụp CT hoặc MRI.
X-quang ngực có thể hỗ trợ phát hiện tổn thương phổi như viêm phổi, trong khi siêu âm hoặc CT có thể giúp phát hiện áp xe, nhiễm trùng ổ bụng, đường tiết niệu hoặc các ổ nhiễm trùng sâu. Kết quả hình ảnh được kết hợp với triệu chứng và xét nghiệm để đánh giá toàn diện tình trạng người bệnh.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ sốc nhiễm trùng, người bệnh cần được thăm khám và xử trí y tế kịp thời.Bệnh viện Thiện Hạnh là địa chỉ y tế có thể tiếp nhận thăm khám, đánh giá tình trạng nhiễm trùng và thực hiện các xét nghiệm cần thiết nhằm hỗ trợ xác định nguyên nhân, mức độ bệnh. Người bệnh và gia đình nên chủ động tìm kiếm sự chăm sóc y tế khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường, đặc biệt trong trường hợp nhiễm trùng có biểu hiện diễn tiến nặng.
Sốc nhiễm trùng là tình trạng tình trạng cấp cứu y tế nguy hiểm, có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến tuần hoàn và chức năng của nhiều cơ quan. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao kèm tụt huyết áp, lơ mơ, da lạnh, thở nhanh hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến bất thường, người bệnh cần được đưa đến khoa Cấp cứu của bệnh viện gần nhất ngay lập tức, không tự theo dõi hoặc trì hoãn điều trị tại nhà. Nhận biết sớm và can thiệp kịp thời giúp hạn chế nguy cơ biến chứng nghiêm trọng và bảo vệ sức khỏe người bệnh.
Xem thêm:Sàng lọc tim bẩm sinh nặng