Đột quỵ là tình trạng cấp cứu y tế xảy ra khi dòng máu nuôi não bị gián đoạn do tắc mạch hoặc vỡ mạch máu não. Chỉ trong vài phút, hàng triệu tế bào thần kinh có thể bị tổn thương không hồi phục. Vì vậy, việc nắm vững cách sơ cứu người bị đột quỵ tại nhà là kỹ năng quan trọng giúp tăng cơ hội sống và giảm nguy cơ tàn tật cho người bệnh. Bài viết dưới đây hướng dẫn quy trình sơ cứu đúng theo khuyến cáo y khoa hiện nay.
Nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ bằng quy tắc FAST
Cách sơ cứu người bị đột quỵ tại nhà chỉ phát huy hiệu quả khi người xung quanh nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo. Quy tắc FAST là phương pháp đơn giản và dễ nhớ nhất.
- F – Face (Mặt): Một bên mặt xệ xuống, méo miệng hoặc không cười cân đối.
- A – Arm (Tay): Yếu hoặc tê một bên tay chân, không thể nâng cả hai tay ngang nhau.
- S – Speech (Lời nói): Nói ngọng, nói khó, lẫn lộn hoặc không hiểu lời người khác.
- T – Time (Thời gian): Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức và ghi nhớ thời điểm xuất hiện triệu chứng đầu tiên và thời điểm cuối cùng biết chắc người bệnh còn bình thường.
Ngoài các dấu hiệu trên, người bệnh còn có thể đau đầu dữ dội đột ngột, chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn mờ hoặc nhìn đôi. Dù triệu chứng chỉ thoáng qua vài phút rồi tự hết, vẫn phải coi đó là tình trạng cấp cứu và nên gọi 115 ngay để đưa người bệnh đến bệnh viện càng sớm càng tốt.
Cách sơ cứu người bị đột quỵ tại nhà
Cách sơ cứu người bị đột quỵ tại nhà khi nghi ngờ người nhà có dấu hiệu bị đột quỵ tùy theo tình trạng người bệnh, hãy giữ bình tĩnh và thực hiện:
Gọi cấp cứu ngay lập tức
Đây là việc quan trọng nhất. Khi gọi, cần cung cấp:
- Địa chỉ chính xác.
- Tuổi và giới tính của người bệnh.
- Các triệu chứng đang có (méo miệng, yếu tay chân, nói khó…).
- Thời điểm bắt đầu xuất hiện triệu chứng.
Thông tin này giúp đội cấp cứu chuẩn bị phương án xử trí phù hợp trước khi đến hiện trường.
Đặt người bệnh ở tư thế an toàn
Nếu người bệnh còn tỉnh và tự thở được để nằm ở tư thế thoải mái, hạn chế di chuyển.
Nếu người bệnh giảm ý thức nhưng thở bình thường thì đặt tư thế hồi phục nằm nghiêng và tiếp tục theo dõi hô hấp.
Nếu người bệnh không thở bình thường hoặc thở ngáp cá thì không đặt tư thế hồi phục mà phải chuyển sang để CPR ngay.
Kiểm tra ý thức và hô hấp
- Gọi lớn hoặc lay nhẹ để kiểm tra phản ứng.
- Quan sát lồng ngực có di động không.
- Lắng nghe hơi thở trong khoảng 10 giây.
Nếu người bệnh thở không bình thường hoặc thở ngáp cá, cần tiến hành hồi sức tim phổi (CPR) ngay lập tức . AHA 2025 khuyến cáo mọi người cấp cứu tại chỗ, dù đã hoặc chưa được đào tạo, đều nên ép tim cho người lớn nghi ngừng tuần hoàn; người chưa được đào tạo thực hiện CPR cần gọi 115 bằng loa ngoài để được hướng dẫn ép ngực. Người được đào tạo có thể phối hợp ép tim-thổi ngạt.
Theo dõi liên tục
Trong thời gian chờ cấp cứu:
- Không để người bệnh tự đi lại.
- Theo dõi nhịp thở và mức độ tỉnh táo.
- Chuẩn bị sẵn giấy tờ y tế, danh sách thuốc đang dùng và thông tin bệnh nền để cung cấp cho bác sĩ.
Những điều tuyệt đối không nên làm khi sơ cứu đột quỵ
Nhiều sai lầm phổ biến khi không áp dụng đúng cách sơ cứu người bị đột quỵ tại nhà chuẩn y khoa có thể làm tình trạng bệnh nặng hơn hoặc khiến bác sĩ khó điều trị, cụ thể như:
- Không cho ăn hoặc uống bất cứ thứ gì. Người bị đột quỵ thường có rối loạn nuốt, dễ sặc vào phổi gây viêm phổi hít.
- Không tự ý cho uống thuốc như aspirin, thuốc chống đông hoặc thuốc hạ huyết áp. Một số trường hợp đột quỵ là xuất huyết não; dùng thuốc sai có thể làm chảy máu nặng hơn.
- Không chích máu đầu ngón tay, dái tai, cạo gió hay bấm huyệt. Các biện pháp này không có bằng chứng khoa học và làm mất thời gian quý giá.
- Không rung lắc mạnh hoặc cố gắng dựng người bệnh ngồi dậy nếu họ đang lơ mơ hoặc yếu liệt.
- Không tự lái xe máy chở bệnh nhân mà nên gọi 115 trước và làm theo điều phối. Nếu EMS xác nhận không khả dụng hoặc chậm không chấp nhận được, dùng phương tiện an toàn nhanh nhất đến cơ sở có năng lực điều trị đột quỵ, có người đi kèm và không để bệnh nhân tự lái.
Vì sao “thời gian vàng” quyết định tiên lượng?
Trong đột quỵ thiếu máu não cục bộ, thuốc Tiêu sợi huyết vẫn được ưu tiên càng sớm càng tốt trong cửa sổ 4,5 giờ, nhưng một số người không rõ giờ khởi phát hoặc đến trong 4,5 đến 9 giờ vẫn có thể được chọn điều trị bằng hình ảnh học. Lấy huyết khối có thể thực hiện ngay trong 6 giờ đầu và kéo dài đến 24 giờ ở người bệnh phù hợp.
Điều đó có nghĩa là mỗi phút chậm trễ đều làm tăng nguy cơ tổn thương não vĩnh viễn. Người bệnh được đưa đến bệnh viện sớm có khả năng phục hồi vận động, ngôn ngữ và sinh hoạt độc lập cao hơn đáng kể so với người nhập viện muộn.
Hãy ghi nhớ ba việc cần ưu tiên hàng đầu khi gặp người nghi ngờ đột quỵ: nhận biết FAST – gọi 115 ngay – đặt tư thế an toàn và theo dõi hô hấp.
Việc thực hiện đúng cách sơ cứu người bị đột quỵ tại nhà không thay thế điều trị chuyên khoa, nhưng có thể tạo ra khác biệt lớn giữa hồi phục và tàn tật, thậm chí giữa sự sống và tử vong. Nếu gia đình có người tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc từng bị đột quỵ, hãy chủ động học kỹ năng sơ cứu cơ bản và khám sức khỏe định kỳ để giảm nguy cơ biến cố nguy hiểm này.
Hiểu đúng và thực hiện đúngcách sơ cứu người bị đột quỵ tại nhàlà kỹ năng quan trọng mà mỗi người nên trang bị. Những phút đầu tiên sau khi đột quỵ xảy ra có ý nghĩa quyết định đến khả năng hồi phục của người bệnh. Việc nhận biết dấu hiệu sớm, gọi cấp cứu kịp thời và hỗ trợ đúng cách sẽ giúp tăng cơ hội cứu sống, giảm thiểu tổn thương não và hạn chế các di chứng lâu dài.
TạiBệnh viện đa khoa Thiện Hạnh, người có yếu tố nguy cơ có thể được thăm khám và đánh giá sức khỏe tim mạch, từ đó bác sĩ lựa chọn xét nghiệm hoặc kỹ thuật chẩn đoán phù hợp dựa trên bệnh sử và tình trạng cụ thể.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu đột quỵ cấp như méo miệng, yếu hoặc tê đột ngột một bên tay chân, nói khó, mất thị lực hoặc mất thăng bằng đột ngột, người bệnh không nên chờ đi khám tầm soát ngoại trú mà cần gọi cấp cứu và nhanh chóng đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu. Khoa Cấp cứu Bệnh viện đa khoa Thiện Hạnh tiếp nhận cấp cứu 24/24, trong đó có các trường hợp đột quỵ.
Với người chưa có triệu chứng cấp tính, chủ động kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu, cân nặng, không hút thuốc và khám định kỳ theo nguy cơ cá nhân là những bước quan trọng để giảm nguy cơ đột quỵ về lâu dài.
Xem thêm:Đột quỵ tim: Bệnh tim mạch nguy hiểm & cuộc đua giành lại sự sống