Sốt xuất huyết ở trẻ em là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, có thể diễn tiến nhanh và gây biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời. Hiểu rõ diễn biến bệnh và các dấu hiệu cảnh báo sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe con em mình.
Bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em là gì?
Sốt xuất huyết ở trẻ em là bệnh truyền nhiễm cấp tính, có thể xuất hiện quanh năm nhưng thường tăng mạnh vào các tháng mùa mưa. Đây là bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, vì vậy nếu không được chăm sóc và xử trí đúng cách, bệnh có thể để lại hậu quả nặng nề, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng trẻ.
Nguyên nhân gây bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em là virus Dengue, lây truyền qua trung gian muỗi vằn (Aedes aegypti). Loài muỗi này hút máu từ người đang mắc bệnh rồi truyền virus sang người khỏe mạnh, khiến trẻ bị nhiễm bệnh. Hiện có 4 type virus Dengue gây bệnh ở người, gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.
Khi trẻ đã mắc sốt xuất huyết do một type virus nào đó, cơ thể sẽ có miễn dịch suốt đời với type virus đó, nhưng không có khả năng bảo vệ trước 3 type còn lại. Vì vậy, về mặt lý thuyết, một trẻ hoàn toàn có thể mắc sốt xuất huyết đến 4 lần trong đời, tương ứng với 4 type virus Dengue khác nhau. Đây cũng là lý do vì sao bạn không nên chủ quan dù trẻ từng bị bệnh trước đó.
Dấu hiệu nhận biết sốt xuất huyết ở trẻ
Sốt xuất huyết ở trẻ em thường diễn tiến qua 3 giai đoạn, mỗi giai đoạn có những biểu hiện riêng mà bạn cần nắm rõ để theo dõi sát tình trạng của con.
Giai đoạn sốt (3–4 ngày đầu)
Ở giai đoạn này, trẻ thường sốt cao đột ngột 39–40 độ C dù trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Kèm theo đó là các biểu hiện mệt mỏi, đau đầu, đau nhức hốc mắt, đau các khớp, đau mỏi người, đôi khi có viêm long đường hô hấp trên. Trẻ cũng có thể chán ăn, buồn nôn và nôn. Trên da xuất hiện tình trạng xung huyết, một số trường hợp có thể thấy các chấm xuất huyết dưới da.
Trong giai đoạn sốt xuất huyết ở trẻ em, các triệu chứng thường không đặc hiệu, khá giống với những bệnh do virus khác như cúm hay COVID-19, nên bạn cần lưu ý theo dõi thêm các dấu hiệu ở giai đoạn tiếp theo để phân biệt.
Giai đoạn nguy hiểm (ngày thứ 3–7 của bệnh)
Đây còn được gọi là giai đoạn xuất huyết, thường xảy ra vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 kể từ khi bệnh khởi phát. Ở giai đoạn này, tình trạng sốt có thể giảm hoặc trẻ vẫn còn sốt, nhưng bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu xuất huyết với mức độ từ nhẹ đến nặng, biểu hiện khá đa dạng do tình trạng giảm tiểu cầu trong máu. Đây cũng là giai đoạn dễ xảy ra nhiều biến chứng, vì vậy bạn cần đặc biệt chú ý theo dõi trẻ trong thời gian này.
Giai đoạn hồi phục
Khi bước vào giai đoạn hồi phục, trẻ sẽ hết sốt liên tục trên 48 giờ, cơ thể đỡ mệt hơn, toàn trạng cải thiện rõ rệt. Trẻ bắt đầu thèm ăn trở lại và đi tiểu nhiều hơn. Xét nghiệm trong giai đoạn này thường cho thấy chỉ số tiểu cầu bắt đầu tăng lên.
Điều trị sốt xuất huyết ở trẻ như thế nào?
Hiện nay, sốt xuất huyết ở trẻ em vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, phương pháp chủ yếu được áp dụng là điều trị triệu chứng kết hợp theo dõi sát diễn biến bệnh.
Dùng thuốc hạ sốt đúng cách
Thuốc hạ sốt thường được sử dụng để kiểm soát tình trạng đau nhức cơ và sốt cao (trên 38,5 độ C) ở trẻ. Bên cạnh đó, bạn có thể kết hợp các biện pháp hạ sốt vật lý như chườm mát ở vùng nách, bẹn, các nếp gấp da, hoặc lau người bằng nước ấm để hỗ trợ hạ nhiệt cho trẻ.
Lưu ý, không sử dụng aspirin hoặc ibuprofen để hạ sốt cho trẻ bị sốt xuất huyết, vì các loại thuốc này có thể làm trầm trọng thêm tình trạng chảy máu, tăng nguy cơ xuất huyết dạ dày và đe dọa đến tính mạng trẻ.
Sốt thực chất là phản ứng có lợi của cơ thể trong việc chống lại virus. Tuy nhiên, nhiều bậc phụ huynh khi thấy trẻ sốt cao lại nôn nóng tìm mọi cách hạ sốt nhanh về mức bình thường. Việc lạm dụng thuốc hạ sốt, dùng quá liều liên tục có thể dẫn đến ngộ độc gan và làm suy giảm khả năng miễn dịch của trẻ, kể cả khi sử dụng dưới dạng thuốc đặt hậu môn. Vì vậy, bạn cần tuân thủ tuyệt đối hướng dẫn của bác sĩ, cho trẻ dùng thuốc hạ sốt đúng liều theo đơn, thường cách nhau 4–6 giờ và không quá 4–5 lần mỗi ngày.
Ngoài ra, không ít phụ huynh khi thấy trẻ sốt liền tự ý mua thuốc kháng sinh cho con sử dụng. Tuy nhiên, sốt xuất huyết là bệnh do virus gây ra, việc dùng kháng sinh trong trường hợp này không có tác dụng và không giúp bệnh nhanh khỏi.
Bù dịch đúng cách
Nhiều người thường nhầm lẫn rằng sốt xuất huyết ở trẻ em gây ra tình trạng mất nước. Trên thực tế, phần lớn trẻ mắc bệnh vẫn đủ hoặc thậm chí thừa nước ngay từ thời điểm bắt đầu truyền dịch cấp cứu.
Vậy vì sao vẫn cần bù dịch trong trường hợp sốc Dengue? Nguyên nhân là do sốt xuất huyết gây thoát huyết tương do tăng tính thấm thành mạch. Nếu tình trạng thoát huyết tương diễn ra nhiều, trẻ có nguy cơ rơi vào sốc. Do đó, để phòng tránh những nguy hiểm có thể xảy đến với trẻ, cần chú trọng bù dịch đúng lúc, qua đường uống hoặc truyền tĩnh mạch theo hướng dẫn của bác sĩ.
Trẻ nên và không nên ăn gì?
Nên cho trẻ ăn các loại thức ăn mềm, dễ tiêu, đầy đủ dinh dưỡng ở dạng lỏng như cháo, súp hoặc cơm nát, chia thành nhiều bữa nhỏ. Đồng thời tăng cường cho trẻ uống nhiều nước, bù điện giải bằng dung dịch oresol hàng ngày theo hướng dẫn.
Tránh cho trẻ ăn các loại thức ăn nhiều dầu mỡ vì dễ gây khó tiêu, đầy bụng. Hạn chế các loại thức ăn, nước uống có màu đỏ sẫm như huyết (heo, bò, gà…), củ dền, xá xị, socola… vì dễ gây nhầm lẫn với dấu hiệu chảy máu tiêu hóa. Ngoài ra, không cho trẻ dùng rượu bia hay các chất kích thích.
Trẻ em bị sốt xuất huyết khi nào cần nhập viện?
Trong quá trình chăm sóc trẻ bị sốt xuất huyết tại nhà, cha mẹ cần quan sát kỹ và cho trẻ nhập viện ngay khi nhận thấy các biểu hiện bất thường dưới đây:
- Trẻ có cảm giác khó chịu tăng lên bất thường dù nhiệt độ cơ thể đã hạ;
- Trẻ bỏ bú, bỏ ăn hoặc từ chối uống nước;
- Tình trạng nôn xảy ra liên tục, không thuyên giảm;
- Trẻ than đau bụng dữ dội hoặc liên tục;
- Tay chân lạnh, ẩm;
- Trẻ có biểu hiện lừ đừ, quấy khóc bất thường hoặc bồn chồn khó chịu;
- Trẻ bất ngờ chảy máu ở mũi, miệng hoặc xuất huyết âm đạo;
- Không tiểu trên 6 giờ;
- Trẻ có biểu hiện lú lẫn, tăng kích thích, vật vã hoặc li bì bất thường.
Khi nhận thấy trẻ có bất kỳ triệu chứng nào kể trên, bạn cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, tránh những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra.
Kết luận
Sốt xuất huyết ở trẻ em là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, diễn tiến qua nhiều giai đoạn với mức độ nguy hiểm khác nhau và hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời, đặc biệt trong giai đoạn nguy hiểm, bệnh có thể gây ra các biến chứng nặng như sốc do thoát huyết tương, xuất huyết nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng của trẻ. Chính vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu sốt xuất huyết ở trẻ em cũng như theo dõi sát những dấu hiệu cảnh báo trở nặng đóng vai trò quan trọng trong quá trình chăm sóc và điều trị.
Xem thêm: 37 độ có sốt không? Thân nhiệt bao nhiêu độ được xem là sốt?