Ung thư tế bào gan hay thường gọi là ung thư gan, hiện đang đứng đầu cả về tỷ lệ mắc mới lẫn tỷ lệ tử vong tại Việt Nam, với phần lớn các ca bệnh chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn do triệu chứng ban đầu rất mơ hồ. Hiểu đúng về nguyên nhân, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và chủ động giám sát ở nhóm nguy cơ cao có thể giúp phát hiện bệnh sớm, từ đó mở ra nhiều cơ hội điều trị hiệu quả hơn.
Tổng quan về bệnh ung thư gan
Ung thư gan là tình trạng các tế bào trong gan tăng sinh bất thường, mất kiểm soát và hình thành khối u ác tính. Theo số liệu thống kê từ GLOBOCAN, mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 24.500 ca mắc mới ung thư gan, đưa căn bệnh này trở thành một trong những loại ung thư phổ biến hàng đầu cả nước, chỉ sau ung thư vú.
Mặc dù xếp thứ hai về tỷ lệ ca mắc mới nhưng đây lại là bệnh ung thư có số ca tử vong cao dẫn đầu với hơn 23.000 ca. Phần lớn các ca bệnh ung thư gan tập trung ở nam giới trong độ tuổi từ 40-70, do liên quan mật thiết đến các yếu tố nguy cơ như nhiễm viêm gan virus B, C mạn tính, lạm dụng rượu bia và xơ gan.
Nguyên nhân gây bệnh ung thư gan
Ung thư gan hiếm khi xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà thường là hệ quả của quá trình tổn thương gan âm thầm tích lũy qua nhiều năm.
Viêm gan virus B, C
Tại Việt Nam, nhiễm virus viêm gan B mạn tính là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của ung thư gan. Người nhiễm virus viêm gan B mạn tính có nguy cơ ung thư gan cao hơn đáng kể so với người không nhiễm, đặc biệt khi có xơ gan hoặc các yếu tố nguy cơ khác. Viêm gan C mạn tính cũng làm tăng đáng kể nguy cơ, đặc biệt khi bệnh tiến triển thành xơ gan.
Xơ gan
Xơ gan là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư gan. Phần lớn trường hợp ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) phát triển trên nền bệnh gan mạn tính hoặc xơ gan, mặc dù một số trường hợp có thể xuất hiện mà không có xơ gan.
Sử dụng rượu bia, thuốc lá thường xuyên
Uống rượu bia thường xuyên, đặc biệt với lượng nhiều và kéo dài, có thể gây tổn thương gan, dẫn đến viêm gan do rượu, xơ gan và làm tăng nguy cơ ung thư gan. Nguy cơ càng cao khi sử dụng rượu bia kết hợp với viêm gan virus hoặc các bệnh gan mạn tính khác.
Hút thuốc lá có liên quan đến việc gia tăng nguy cơ ung thư gan và nhiều loại ung thư khác. Vì vậy, cai thuốc lá là một trong những biện pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe tổng thể và sức khỏe gan.
Gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD/NASH)
Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD), thường gặp ở người béo phì, đái tháo đường type 2 hoặc mắc hội chứng chuyển hóa do sự tích tụ mỡ trong tế bào gan. Nếu không được kiểm soát, bệnh có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ (MASH), xơ hóa hoặc xơ gan, có thể làm tăng nguy cơ ung thư gan.
Độc tố Aflatoxin
Aflatoxin là độc tố vi nấm do nấm mốc Aspergillus flavus sinh ra, thường xuất hiện trong các sản phẩm bị nhiễm mốc như lạc, ngô và gạo, đặc biệt khi các loại thực phẩm không được bảo quản tốt gây mốc. Những thành phần này khi vào cơ thể có thể làm ảnh hưởng đến tế bào gan, dẫn đến viêm gan mạn tính, xơ gan, đột biến tế bào và cuối cùng là ung thư gan.
Ngoài các nguyên nhân kể trên, việc gia đình có tiền sử mắc ung thư gan cũng có thể góp phần tăng nguy cơ mắc bệnh.
Dấu hiệu nhận biết ung thư gan
Ung thư gan thường rất khó nhận biết ở giai đoạn đầu khi khối u còn nhỏ. Điều này lý giải tại sao tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư gan tại Việt Nam gần như ngang bằng nhau. Hiểu rõ các dấu hiệu cảnh báo sớm theo từng giai đoạn sẽ giúp người bệnh không bỏ lỡ thời điểm vàng để thăm khám và điều trị.
Triệu chứng giai đoạn đầu
Ở giai đoạn này, phần lớn người bệnh không có bất kỳ triệu chứng nào, nếu có, các dấu hiệu cũng thường rất mơ hồ, bao gồm:
- Mệt mỏi
- Chán ăn
- Sụt cân
- Đầy bụng, khó tiêu
- Đau tức nhẹ ở vùng hạ sườn phải
Các triệu chứng này không đặc hiệu và có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác. Vì vậy, người có yếu tố nguy cơ cần được đánh giá và theo dõi định kỳ ngay cả khi chưa có triệu chứng.
Triệu chứng giai đoạn bệnh tiến triển
Khi khối u phát triển lớn hơn hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến chức năng gan, các triệu chứng lúc này sẽ trở nên rõ rệt và đáng lo ngại hơn:
- Đau hạ sườn phải
- Sụt cân nhanh mất kiểm soát
- Chán ăn, mệt mỏi nhiều
- Gan phát triển to bất thường, có thể sờ thấy
- Vàng da, vàng mắt
- Cổ trướng (bụng chướng di tích dịch)
- Phù chân
- Xuất huyết tiêu hóa
- Sốt kéo dài không rõ nguyên nhân
Sự xuất hiện đồng thời của nhiều triệu chứng nêu trên là dấu hiệu cảnh báo cho thấy bệnh đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng gan. Người bệnh cần được thăm khám càng sớm càng tốt để tăng khả năng điều trị thành công.
Triệu chứng giai đoạn muộn
Khi ung thư gan tiến triển đến giai đoạn cuối, người bệnh thường đối mặt với các biến chứng nặng nề, bao gồm:
- Cổ trướng lượng nhiều
- Suy gan
- Hôn mê gan
- Di căn đến các cơ quan khác như phổi, xương não
Ở giai đoạn tiến triển, ung thư gan có thể xâm lấn mạch máu, đặc biệt là tĩnh mạch cửa hoặc tĩnh mạch gan, đồng thời có thể di căn ngoài gan.
Các phương pháp chẩn đoán ung thư gan hiện nay
Dù ung thư gan không có dấu hiệu tiền ung thư nào cụ thể như một số loại ung thư polyp đại trực tràng hay loạn sản cổ tử cung nhưng thông qua các phương pháp tầm soát, bác sĩ vẫn có thể phát hiện những tổn thương nguy cơ cao như xơ gan, nốt tái tạo hoặc nốt loạn sản, từ đó đưa ra phương án can thiệp kịp thời trước khi nó tiến triển thành ung thư thực sự.
Các phương pháp tầm soát và chẩn đoán phổ biến hiện nay:
- Siêu âm gan: Đây là phương pháp tầm soát hàng đầu nhờ tính đơn giản, chi phí thấp và dễ thực hiện. Đối với nhóm nguy cơ cao, bác sĩ thường khuyến cáo thực hiện siêu âm gan định kỳ mỗi 6 tháng để kịp thời phát hiện bất thường.
- Xét nghiệm AFP (Alpha-fetoprotein): Là dấu ấn ung thư hỗ trợ được sử dụng phổ biến. Tuy nhiên, AFP không đủ độ nhạy để chẩn đoán đơn độc nên thường được kết hợp với các phương pháp hình ảnh học khác.
- AFP-L3 và PIVKA-II: Hai phương pháp này có thể giúp tăng khả năng phát hiện sớm ung thư gan.
- CT scan đa dãy: Giúp đánh giá chi tiết kích thước khối u, số lượng tổn thương và mức độ xâm lấn mạch máu.
- MRI gan có thuốc đối quang từ: Được xem là phương pháp có độ nhạy rất cao trong chẩn đoán ung thư gan hiện nay, đặc biệt hiệu quả với các khối u nhỏ, khó phát hiện bằng siêu âm hoặc CT thông thường.
Việc tầm soát nguy cơ ung thư không chỉ giúp phát hiện bệnh từ sớm mà còn giúp người bệnh có nhiều cơ hội để được điều trị bệnh bằng những phương pháp phẫu thuật cắt gan, ghép gan hay đốt sóng cao tần (RFA), thậm chí đạt được hiệu quả điều trị khỏi lâu dài – điều mà gần như không thể nếu bệnh đã chuyển sang giai đoạn muộn.
Cách phòng ngừa ung thư gan hiệu quả
Phần lớn các yếu tố nguy cơ gây ung thư gan đều có thể kiểm soát hoặc phòng ngừa nếu được phát hiện và can thiệp sớm. Dưới đây là những biện pháp được các bác sĩ khuyến cáo để chủ động bảo vệ lá gan của bạn.
Tiêm vắc-xin phòng ngừa viêm gan B
Nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ung thư gan tại Việt Nam là do viêm gan B, chính vì vậy việc tiêm vắc-xin phòng ngừa viêm gan B là phương pháp tối ưu để ngăn chặn bệnh hiệu quả. Bất cứ ai chưa từng tiêm đều nên chủ động tiêm ngừa để phòng tránh các rủi ro không đáng có.
Kiểm soát và điều trị các bệnh lý về gan
Nếu đã nhiễm virus viêm gan B, viêm gan C hoặc được chẩn đoán mắc các bệnh về gan như: xơ gan, gan nhiễm mỡ… người bệnh cần tuân thủ điều trị và theo dõi định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ để kiểm soát tình trạng bệnh và làm chậm quá trình tổn thương gan, ngăn ngừa bệnh tiến triển xấu thành ung thư gan.
Nói không với những thói quen và thực phẩm không tốt
Cách đơn giản để phòng ngừa ung thư gan chính là tránh xa các tác nhân gây ung thư như thuốc lá, rượu bia và các thực phẩm nhiễm độc tố Aflatoxin. Đồng thời, xây dựng chế độ ăn uống cân bằng, giàu rau xanh, trái cây và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều dầu mỡ, tránh để cơ thể rơi vào tình trạng thừa cân, béo phì, tiểu đường type 2 – những yếu tố làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ và gián tiếp dẫn đến ung thư gan.
Khám sức khỏe và tầm soát định kỳ
Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện các bệnh lý gan và yếu tố nguy cơ từ sớm. Đặc biệt, những người thuộc nhóm nguy cơ cao như bệnh nhân xơ gan, viêm gan B mạn tính hoặc các bệnh gan mạn tính khác cần được bác sĩ đánh giá để xây dựng kế hoạch giám sát ung thư gan phù hợp.
Hiện tại,Bệnh viện Thiện Hạnh đang triển khai các gói khám tầm soát ung thư gan với quy trình thăm khám khoa học, được thực hiện bởi đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại giúp phát hiện sớm các bất thường ở gan ngay từ giai đoạn đầu, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và tăng cơ hội phục hồi cho người bệnh.
Kết luận
Ung thư gan là căn bệnh nguy hiểm hàng đầu tại Việt Nam, nhưng không phải là không thể phòng ngừa hay kiểm soát. Phần lớn nguyên nhân gây bệnh đều xuất phát từ những yếu tố có thể thay đổi nếu được nhận biết và can thiệp sớm. Chủ động tầm soát nguy cơ ung thư gan ngay hôm nay để bảo vệ bản thân và những người thân yêu trước căn bệnh ác tính này!
Xem thêm:Ung thư đại trực tràng: Nhận diện nguy cơ, chủ động phòng ngừa