Ung thư đại trực tràng đang là một trong 5 căn bệnh ung thư có tỷ lệ mắc và tử vong hàng đầu với số ca mắc mới mỗi năm là hơn 1.92 triệu ca trên toàn cầu và hơn 16.000 ca mắc mới mỗi năm tại Việt Nam, trong đó số ca tử vong do bệnh này tại Việt Nam là 8400 ca – theo thống kê GLOBOCAN năm 2022. Vậy làm sao để nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và những ai đang nằm trong nhóm nguy cơ cần đặc biệt lưu ý? Cùng Bệnh viện Thiện Hạnh tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây!
Ung thư đại trực tràng là gì?
Ung thư đại trực tràng là khối u ác tính khởi phát từ niêm mạc của đại tràng hoặc trực tràng, đa số khởi phát từ polyp tuyến (Adenoma). Bệnh diễn tiến âm thầm qua nhiều giai đoạn, phát hiện muộn làm giảm tiên lượng. Khác với các bệnh ung thư diễn tiến nhanh chóng, ung thư đại trực tràng là một trong những loại ung thư có thể phòng ngừa và chữa khỏi nếu phát hiện sớm.
Có đến 70-90% ca bệnh bắt đầu từ một tổn thương tiền ung thư nhỏ hình thành từ lớp niêm mạc của đại tràng, gọi là polyp. Không phải tất cả polyp đại tràng đều trở thành ung thư, chỉ có một số loại polyp tuyến (adenomatus polyp) có thể tiến triển ác tính theo thời gian. Ban đầu những polyp này hoàn toàn lành tính. Tuy nhiên, những polyp tuyến này có thể chuyển biến thành khối u ác tính trong vòng 5-10 năm nếu không được phát hiện và cắt bỏ kịp thời. Nguy cơ hóa ác tùy thuộc vào kích thước và loại polyp. Những polyp <1cm có ít nguy cơ ác tính (#1%). 95% các ca bệnh là ung thư biểu mô tuyến (adenocarcinoma).
Chính vì tốc độ này, ung thư đại trực tràng được xếp vào nhóm số ít bệnh ung thư có thể phòng ngừa vô cùng hiệu quả. Nhưng thực tế cho thấy, số ca tử vong tại Việt Nam do căn bệnh này vẫn chạm mốc gần một nửa số ca mắc mới (khoảng hơn 8.000 ca tử vong trên tổng số 16.000 ca mắc mới mỗi năm). Hệ quả này đến từ việc chúng ta không có thói quen tầm soát, khiến cho tế bào ung thư có cơ hội phát triển và di căn đến các cơ quan khác trong cơ thể.
Đối tượng nguy cơ cao mắc ung thư đại trực tràng
Dù chưa xác định được chính xác nguyên nhân cốt lõi gây bệnh, nhưng các nghiên cứu dịch tễ học đã chỉ ra nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắcung thư đại trực tràng, bao gồm:
Độ tuổi
Tuổi cao là yếu tố nguy cơ gia tăng mắc ung thư đại trực tràng, độ tuổi từ 50 trở lên có nguy cơ mắc bệnh cao hơn, đặc biệt là trên 65 tuổi. Trước đây, độ tuổi khuyến cáo tầm soát thường là 50. Tuy nhiên, do xu hướng bệnh nhân mắc ung thư đại trực tràng ngày càng trẻ hóa, các hiệp hội ung thư hiện nay khuyến cáo người dân nên bắt đầu tầm soát từ năm 45 tuổi.
Yếu tố di truyền và bệnh lý
Nền tảng sức khỏe bẩm sinh và các tổn thương sẵn có tại đường tiêu hóa là những yếu tố làm tăng đáng kể tỷ lệ khởi phát tế bào ác tính, cụ thể:
- Tiền sử gia đình mắc bệnh: Nếu trong gia đình có người thân từng mắc ung thư đại trực tràng, nguy cơ mắc bệnh sẽ tăng cao gấp 2-4 lần so với người bình thường.
- Các hội chứng di truyền: Hội chứng Lynch (chiếm 2–4% số ca bệnh, làm tăng nguy cơ mắc ung thư suốt đời lên đến 40–80%) và hội chứng Familial adenomatous – FAP (nếu không điều trị phẫu thuật kịp thời, gần như 100% trường hợp sẽ tiến triển thành ung thư).
- Người có polyp đại trực tràng: Phần lớn các ca ung thư đại trực tràng tiến triển từ polyp tuyến. Nếu người bệnh có nhiều polyp, polyp kích thước lớn (>1cm) hoặc polyp tuyến, nguy cơ mắc ung thư sẽ cao hơn.
- Người bị viêm ruột mạn tính: Bệnh nhân viêm loét đại tràng mạn tính hoặc bệnh Crohn kéo dài nhiều năm làm tăng nguy cơ tổn thương ác tính ở niêm mạc ruột.
- Người mắc các bệnh lý chuyển hóa: Những người béo phì hoặc mắc bệnh đái tháo đường type 2 có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn rõ rệt, trong đó béo phì làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng từ 30–50%.
Lối sống
Chế độ ăn uống và sinh hoạt hằng ngày đóng vai trò lớn trong việc thúc đẩy mầm bệnh phát triển. Người có chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn (đồ nướng, xúc xích, lạp xưởng…), ít chất xơ, ít rau xanh và trái cây sẽ vô tình tạo môi trường thuận lợi cho các độc tố tích tụ trong lòng ruột.
Ngoài ra, những người có thói quen hút thuốc lá hoặc lạm dụng rượu bia nhiều năm không chỉ làm tăng mạnh nguy cơ mắc bệnh ung thư đại trực tràng mà còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng của nhiều cơ quan khác trong cơ thể.
Dấu hiệu ung thư đại trực tràng
Triệu chứng của ung thư đại trực tràng phụ thuộc rất lớn vào giai đoạn bệnh và vị trí của khối u trong lòng ruột. Ở mỗi giai đoạn, cơ thể sẽ có những phản ứng và cảnh báo khác nhau.
Giai đoạn đầu
Khi mới xuất hiện, bệnh thường diễn tiến rất âm thầm và không có triệu chứng nào rõ ràng. Phần lớn người bệnh sẽ không có bất kỳ cảm giác đau đớn hay khó chịu, một số ít trường hợp có thể gặp các biểu hiện như:
- Thường xuyên đầy hơi, chướng bụng, ăn uống khó tiêu
- Đau bụng âm ỉ
- Thay đổi thói quen đại tiện, táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài
Giai đoạn tiến triển
Khi kích thước khối u bắt đầu lớn dần, các tổn thương niêm mạc cũng nặng nề hơn, triệu chứng bệnh sẽ trở nên rõ rệt:
- Đi ngoài ra máu (máu đỏ tươi, máu đỏ sẫm, phân kèm máu)
- Thiếu máu và mệt mỏi
- Đại tiện phân nhỏ
- Cảm giác mót rặn kéo dài
- Sụt cân không rõ nguyên nhân
Giai đoạn muộn
Đến giai đoạn này, tế bào ung thư đã phát triển quá lớn gây ra nhiều biến chứng tại chỗ hoặc thậm chí đã di căn xa đến các cơ quan khác, người bệnh sẽ xuất hiện những triệu chứng nặng nề:
- Tắc ruột
- Xuất huyết tiêu hóa
- Di căn gan, phổi hoặc phúc mạc
Đối với bệnh ung thư đại trực tràng, nếu phát hiện ở giai đoạn sớm, tiên lượng điều trị vô cùng khả quan với tỷ lệ sống thêm 5 năm lên đến trên 90%, đồng thời giúp quá trình điều trị đơn giản hơn. Vì vậy, khi cơ thể xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào kể trên, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, tránh tự mua thuốc điều trị tại nhà khiến bệnh diễn tiến đến giai đoạn muộn, mất đi cơ hội để chữa khỏi và gây khó khăn, tốn kém cho việc điều trị về sau.
Cách phòng ngừa ung thư đại trực tràng
Vì tính chất phát triển rất chậm (thường kéo dài từ 5-10 năm từ các polyp lành tính), ung thư đại trực tràng có thể phòng ngừa và ngăn chặn vô cùng hiệu quả. Bằng cách kết hợp giữa việc thay đổi lối sống và thực hiện tầm soát định kỳ, hoàn toàn có thể giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.
Thay đổi lối sống
Hạn chế tiêu thụ các loại thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn, đồng thời tăng cường bổ sung chất xơ vào thực đơn hàng ngày để giúp tăng cường nhu động ruột, giảm thời gian tích tụ độc tố và duy trì một hệ tiêu hóa khỏe mạnh. Việc điều chỉnh chế độ ăn khoa học kết hợp tăng cường hoạt động thể chất ít nhất 30 phút mỗi ngày sẽ giúp bạn phòng ngừa nguy cơ thừa cân, béo phì – yếu tố làm tăng từ 30–50% nguy cơ khởi phát tế bào ung thư.
Từ bỏ thuốc lá và rượu bia cũng là biện pháp thiết thực giúp bảo vệ lớp niêm mạc đại trực tràng khỏi các tác nhân độc hại, đồng thời nâng cao sức khỏe tổng thể.
Tầm soát nguy cơ ung thư định kỳ
Nếu như thay đổi lối sống giúp giảm nguy cơ bệnh thì tầm soát chính là “chìa khóa vàng” ngăn ngừa mầm mống ung thư. Mục tiêu của tầm soát chính là tìm kiếm và xử lý các tổn thương tiền ung thư trước khi chúng có cơ hội tiến triển ác tính.
Tầm soát nguy cơ ung thư đại trực tràng tại Bệnh viện Thiện Hạnh
Với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm kết hợp cùng hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hiện đại, Bệnh viện Thiện Hạnh cung cấp các gói tầm soát nguy cơ ung thư đại trực tràng, giúp người bệnh chủ động bảo vệ sức khỏe. Dưới đây là các phương pháp tầm soát đang được thực hiện tại bệnh viện.
Nội soi đại trực tràng
Phương pháp này được coi là tiêu chuẩn vàng trong việc tầm soát nguy cơ ung thư đại trực tràng. Bác sĩ có thể quan sát toàn bộ tình trạng bên trong ruột già để phát hiện sớm các tổn thương dù là rất nhỏ. Nếu phát hiện các khối polyp, bác sĩ có thể tiến hành cắt bỏ ngay lập tức để triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ chúng tiến triển thành bệnh.
Đối với các vùng niêm mạc có biểu hiện bất thường, việc lấy mẫu mô cũng có thể được thực hiện ngay trong lúc nội soi để làm xét nghiệm sinh thiết, giúp định danh chính xác tính chất tế bào là lành tính hay ác tính. Nếu kết quả nội soi hoàn toàn bình thường, người bệnh vẫn nên lặp lại quá trình tầm soát sau mỗi 10 năm.
Xét nghiệm phân
Việc thực hiện xét nghiệm phân sẽ cho bác sĩ những đánh giá khách quan thông qua hai phương pháp cụ thể bao gồm:
- Tìm máu ẩn trong phân (FIT): Đây là phương pháp đơn giản, không xâm lấn, được khuyến cáo thực hiện hàng năm nhằm phát hiện các vệt máu vi thể trong phân mà mắt thường không thể nhìn thấy.
- Xét nghiệm DNA trong phân: Phương pháp này giúp tìm kiếm các đoạn cấu trúc di truyền bị biến đổi của tế bào u bong ra ngoài theo phân, có độ nhạy cao hơn xét nghiệm FIT trong việc phát hiện các tổn thương tiền ung thư.
Chụp CT nội soi đại tràng ảo
Bệnh viện Thiện Hạnh sử dụng hệ thống máy CT hơn 100.000 lát cắt, giúp tái hiện lại hình ảnh giả lập trong lòng đại tràng. Phương pháp này cho phép phát hiện hiệu quả các khối u hoặc polyp lớn mà không cần phải thực hiện luồn ống soi trực tiếp vào cơ thể người bệnh.
Kết luận
Đối vớiung thư đại trực tràng, thời điểm phát hiện bệnh chính là ranh giới quyết định kết quả điều trị. Thay vì chờ đợi những dấu hiệu cảnh báo muộn màng, việc làm chủ sức khỏe bằng một lối sống khoa học và những buổi tầm soát định kỳ chính là lá chắn vững chắc giúp bạn ngăn chặn căn bệnh này.
Hãy đểBệnh viện Thiện Hạnh đồng hành cùng bạn trên hành trình chủ động ngăn chặn ung thư đại trực tràng ngay từ hôm nay.
Xem chi tiết gói khám và đặt lịch hẹntại đây!
Xem thêm: https: Xét nghiệm Sàng lọc sơ sinh