U tuyến yên là khối u phát triển tại tuyến yên, một tuyến nội tiết nhỏ nằm ở đáy não nhưng có vai trò quan trọng trong việc điều hòa nhiều hoạt động của cơ thể. Triệu chứng của bệnh khá đa dạng, từ đau đầu, rối loạn thị lực đến thay đổi cân nặng, kinh nguyệt, khả năng sinh sản hoặc chức năng tình dục. Vì vậy, việc nhận biết những dấu hiệu bất thường và thăm khám sớm có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán và điều trị.
U tuyến yên là gì? Có nguy hiểm không?
Tuyến yên nằm ở vùng đáy não, có kích thước nhỏ nhưng được xem là một trong những tuyến nội tiết quan trọng của cơ thể. Tuyến này sản xuất và điều hòa nhiều hormone liên quan đến tăng trưởng, tuyến giáp, tuyến thượng thận, sinh sản và cân bằng nước.
U tuyến yên hình thành khi các tế bào của tuyến yên phát triển bất thường tạo thành khối u. Phần lớn các khối u tuyến yên là adenoma tuyến yên, thường không phải ung thư và ít khi di căn sang các cơ quan khác.
Dựa vào kích thước, u tuyến yên thường được chia thành:
- U tuyến yên nhỏ (microadenoma): có kích thước dưới 10 mm.
- U tuyến yên lớn (macroadenoma): có kích thước từ 10 mm trở lên.
Bên cạnh kích thước, bác sĩ còn xem xét khối u có tiết hormone hay không. U có khả năng tiết hormone quá mức có thể gây ra những thay đổi rõ rệt trong cơ thể. Trong khi đó, u không tiết hormone có thể không gây triệu chứng cho đến khi phát triển đủ lớn để chèn ép tuyến yên hoặc các cấu trúc xung quanh.
Một trong những biến chứng đáng lưu ý là khối u phát triển gần dây thần kinh thị giác, gây ảnh hưởng đến thị lực. Một số trường hợp khác có thể làm suy giảm chức năng tuyến yên, khiến cơ thể thiếu một hoặc nhiều hormone cần thiết.
Do đó, dù phần lớn u tuyến yên lành tính, người bệnh vẫn cần được đánh giá và theo dõi phù hợp.
Triệu chứng u tuyến yên thường gặp
Biểu hiện của bệnh phụ thuộc vào loại u, kích thước, khả năng tiết hormone và mức độ chèn ép các cấu trúc lân cận. Một số người không có triệu chứng và chỉ phát hiện tình cờ khi thực hiện chụp CT hoặc MRI vì một lý do khác.
Đau đầu
Đau đầu có thể xuất hiện ở người có u tuyến yên, đặc biệt khi khối u gây ảnh hưởng đến các cấu trúc xung quanh. Tuy nhiên, đau đầu là triệu chứng phổ biến của rất nhiều bệnh lý nên không thể chỉ dựa vào biểu hiện này để xác định u tuyến yên.
Nếu đau đầu kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm rối loạn thị lực, buồn nôn, nôn hoặc các dấu hiệu thần kinh khác, người bệnh nên được thăm khám.
Rối loạn thị lực
Khi u phát triển lớn và chèn ép dây thần kinh thị giác hoặc vùng giao thoa thị giác, người bệnh có thể bị giảm thị lực hoặc mất một phần trường nhìn.
Một biểu hiện tương đối điển hình là khó nhìn các vật ở hai bên, dễ va vào đồ vật hoặc nhận thấy tầm nhìn ngoại vi bị hạn chế. Nếu không được phát hiện và điều trị, tổn thương thị giác có thể trở nên nghiêm trọng.
Rối loạn nội tiết
Đây là nhóm triệu chứng quan trọng khi đánh giá u tuyến yên. Tùy loại hormone bị ảnh hưởng, người bệnh có thể gặp nhiều thay đổi khác nhau.
Nếu khối u tiết quá nhiều hormone tăng trưởng, người trưởng thành có thể xuất hiện tình trạng đầu chi to, bàn tay, bàn chân lớn hơn, các đường nét trên khuôn mặt thay đổi.
U tiết prolactin có thể gây rối loạn kinh nguyệt, tiết sữa bất thường ở nữ giới hoặc giảm ham muốn, rối loạn cương và ảnh hưởng khả năng sinh sản ở nam giới.
Một số khối u ảnh hưởng đến hormone điều hòa tuyến thượng thận có thể gây tăng cortisol, dẫn đến tăng cân, yếu cơ, da dễ bầm tím và nhiều thay đổi chuyển hóa khác.
Nếu chức năng tuyến yên bị suy giảm, người bệnh có thể mệt mỏi, suy giảm sức khỏe, rối loạn kinh nguyệt, giảm ham muốn hoặc gặp các vấn đề liên quan đến tuyến giáp, tuyến thượng thận.
Thay đổi cân nặng và thể trạng
Rối loạn hormone do u tuyến yên có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa, khiến cân nặng thay đổi bất thường. Một số người tăng cân dù không thay đổi đáng kể chế độ ăn uống, trong khi người khác có thể sụt cân hoặc suy nhược.
Những thay đổi này cần được đánh giá cùng các triệu chứng khác thay vì chỉ dựa vào cân nặng để nhận biết bệnh.
U tuyến yên điều trị như thế nào?
Không phải tất cả trường hợp u tuyến yên đều cần phẫu thuật. Phương pháp điều trị phụ thuộc vào kích thước, loại u, khả năng tiết hormone, triệu chứng và mức độ ảnh hưởng đến các cấu trúc xung quanh.
Theo dõi định kỳ
Với những khối u nhỏ, không gây triệu chứng đáng kể và chưa ảnh hưởng đến chức năng tuyến yên hoặc thị giác, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi. Người bệnh cần tái khám và chụp hình ảnh theo lịch để kiểm tra sự phát triển của khối u.
Điều trị bằng thuốc
Một số loại u tuyến yên tiết hormone có thể đáp ứng tốt với thuốc. Chẳng hạn, u tiết prolactin thường có thể được điều trị bằng thuốc nhằm làm giảm nồng độ hormone và kiểm soát kích thước khối u.
Việc sử dụng thuốc cần được bác sĩ chuyên khoa chỉ định và theo dõi đáp ứng. Người bệnh không nên tự mua thuốc nội tiết để điều trị.
Phẫu thuật
Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi khối u lớn, gây chèn ép dây thần kinh thị giác, gây rối loạn chức năng đáng kể hoặc không đáp ứng phù hợp với điều trị nội khoa.
Một số trường hợp có thể được phẫu thuật qua đường mũi xoang bướm, giúp tiếp cận tuyến yên mà không cần mở hộp sọ theo cách truyền thống. Tuy nhiên, phương pháp cụ thể phụ thuộc vào vị trí và đặc điểm của khối u.
Xạ trị
Xạ trị có thể được cân nhắc trong một số trường hợp khối u còn tồn tại hoặc tái phát sau phẫu thuật và các phương pháp khác không kiểm soát được bệnh. Quyết định điều trị cần được đưa ra bởi đội ngũ chuyên khoa dựa trên từng trường hợp.
U tuyến yên phần lớn là u lành tính nhưng vẫn có thể ảnh hưởng đáng kể đến hormone, thị lực và sức khỏe tổng thể nếu không được phát hiện, theo dõi hoặc điều trị phù hợp. Các biểu hiện như đau đầu kéo dài, rối loạn thị lực, kinh nguyệt bất thường, tiết sữa ngoài thời kỳ cho con bú, thay đổi bất thường về cân nặng hoặc chức năng sinh dục không nên bị bỏ qua.
Khi xuất hiện những triệu chứng nghi ngờ, người bệnh nên đi khám để được đánh giá nội tiết và thần kinh thay vì tự điều trị. Chẩn đoán đúng loại u và mức độ ảnh hưởng là cơ sở để lựa chọn theo dõi, dùng thuốc, phẫu thuật hoặc phương pháp điều trị phù hợp.
Bệnh viện Thiện Hạnh với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm và hệ thống trang thiết bị hiện đại, hỗ trợ chẩn đoán và lên kế hoạch điều trị chính xác, giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến thị lực, nội tiết và chất lượng cuộc sống.
Xem thêm:Ung thư tuyến giáp: Nguyên nhân, dấu hiệu & chẩn đoán