Chấn thương sọ não là tình trạng tổn thương xảy ra ở não, hộp sọ hoặc các cấu trúc liên quan sau khi vùng đầu chịu tác động từ bên ngoài. Tai nạn giao thông, tai nạn sinh hoạt, té ngã hoặc chấn thương khi chơi thể thao đều có thể dẫn đến tình trạng này. Mức độ tổn thương rất đa dạng, từ chấn động não nhẹ đến xuất huyết nội sọ, phù não hoặc tổn thương não nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng. Vì vậy, nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và đưa người bệnh đi cấp cứu đúng lúc có ý nghĩa quan trọng.
Chấn thương sọ não là gì? Nguyên nhân thường gặp
Chấn thương sọ não xảy ra khi đầu chịu một lực tác động đủ mạnh làm ảnh hưởng đến hộp sọ hoặc mô não. Tổn thương có thể xuất hiện ngay tại thời điểm xảy ra tai nạn hoặc tiến triển trong những giờ, những ngày sau đó.
Một số trường hợp có biểu hiện rõ ràng ngay sau chấn thương như mất ý thức, nôn ói, đau đầu dữ dội hoặc co giật. Tuy nhiên, cũng có người ban đầu vẫn tỉnh táo và giao tiếp bình thường nhưng sau đó xuất hiện các triệu chứng thần kinh do tình trạng chảy máu hoặc phù não tiến triển.
Các nguyên nhân thường gặp gồm:
- Tai nạn giao thông, đặc biệt khi người đi xe máy không đội mũ bảo hiểm hoặc va chạm mạnh.
- Té ngã từ trên cao, cầu thang hoặc trượt ngã trong sinh hoạt.
- Tai nạn lao động khiến đầu bị vật nặng va đập.
- Chấn thương khi chơi thể thao hoặc hoạt động có nguy cơ va chạm.
- Bị vật cứng đập vào đầu hoặc chịu lực tác động trực tiếp.
- Một số tai nạn sinh hoạt khác gây va đập vùng đầu.
Chấn thương sọ não có nguy cơ tiến triển thành những biến chứng nguy hiểm, đặc biệt đối với người lớn tuổi, trẻ nhỏ và những người đang sử dụng thuốc chống đông. Vì vậy, ngay cả khi vết thương bên ngoài không nghiêm trọng, người bệnh vẫn cần theo dõi các dấu hiệu bất thường.
Dấu hiệu chấn thương sọ não cần nhận biết
Triệu chứng của chấn thương sọ não phụ thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương. Một số biểu hiện có thể xuất hiện ngay lập tức, trong khi những dấu hiệu khác tiến triển dần theo thời gian.
Đau đầu, chóng mặt, buồn nôn
Đau đầu sau va đập vùng đầu là triệu chứng thường gặp. Người bệnh cũng có thể chóng mặt, hoa mắt, buồn nôn hoặc nôn. Nếu đau đầu tăng dần, dữ dội hoặc kèm nôn nhiều lần, cần nhanh chóng được đánh giá tại cơ sở y tế.
Rối loạn ý thức
Người bị chấn thương có thể mất ý thức trong thời gian ngắn hoặc kéo dài. Một số trường hợp không mất ý thức nhưng sau đó trở nên lơ mơ, khó đánh thức, phản ứng chậm hoặc không nhận biết rõ người và thời gian.
Rối loạn ý thức sau chấn thương đầu là dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý vì có thể liên quan đến tổn thương não hoặc chảy máu nội sọ.
Co giật hoặc yếu liệt
Co giật sau chấn thương đầu là biểu hiện bất thường cần được cấp cứu. Người bệnh cũng có thể xuất hiện yếu hoặc liệt một bên cơ thể, khó cử động tay chân, đi lại khó khăn hoặc mất khả năng phối hợp động tác.
Rối loạn thị giác, ngôn ngữ
Nhìn mờ, nhìn đôi, đồng tử hai bên không đều, nói khó, nói ngọng hoặc khó hiểu lời nói có thể là dấu hiệu cho thấy chức năng thần kinh đang bị ảnh hưởng.
Chảy máu hoặc dịch bất thường
Chảy máu từ vết thương trên đầu là dấu hiệu dễ nhận biết. Ngoài ra, máu hoặc dịch trong từ mũi, tai sau chấn thương cũng cần được đánh giá y tế vì có thể liên quan đến tổn thương vùng nền sọ.
Đáng lưu ý, mức độ nghiêm trọng của chấn thương không thể chỉ đánh giá bằng kích thước vết thương bên ngoài. Một cú va đập không gây vết thương lớn vẫn có thể dẫn đến tổn thương bên trong hộp sọ.
Chấn thương sọ não có nguy hiểm không và xử trí thế nào?
Mức độ nguy hiểm củachấn thương sọ não phụ thuộc vào loại tổn thương và tình trạng của người bệnh. Chấn thương nhẹ có thể chỉ gây chấn động não và các triệu chứng thoáng qua. Trong khi đó, chấn thương nặng có thể gây tụ máu ngoài màng cứng, tụ máu dưới màng cứng, xuất huyết trong não, phù não hoặc tổn thương lan tỏa.
Một trong những vấn đề đáng lo là máu có thể tích tụ trong hộp sọ và tạo áp lực lên mô não. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, tình trạng tăng áp lực nội sọ có thể gây tổn thương não nghiêm trọng.
Khi nghi ngờ nạn nhân bị chấn thương sọ não, cần xử trí nhanh chóng theo các bước sau:
- Cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu chấn thương.
- Trong thời gian chờ hỗ trợ, cần hạn chế di chuyển người bệnh nếu nghi ngờ chấn thương cột sống cổ. Có thể giữ đầu và cổ ở tư thế ổn định, đồng thời theo dõi tình trạng ý thức và hô hấp.
- Không nên tự ý cho người bệnh ăn uống nếu người bệnh đang lơ mơ, nôn ói hoặc có nguy cơ phải thực hiện thủ thuật. Không tự ý dùng thuốc giảm đau hoặc thuốc khác khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.
Tại bệnh viện, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ tỉnh táo, đồng tử, sức cơ, phản xạ và các dấu hiệu thần kinh. Tùy tình trạng, người bệnh có thể được chỉ định chụp CT sọ não hoặc các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác để phát hiện tổn thương.
Một số trường hợp chỉ cần theo dõi và điều trị nội khoa. Nếu phát hiện tụ máu, chảy máu trong sọ hoặc tình trạng tăng áp lực nội sọ nghiêm trọng, người bệnh có thể cần can thiệp ngoại khoa để loại bỏ khối máu tụ hoặc giải áp, tùy chỉ định của bác sĩ.
Sau điều trị, người bệnh cần được theo dõi các triệu chứng thần kinh và tái khám theo lịch. Một số trường hợp có thể cần phục hồi chức năng vận động, ngôn ngữ hoặc nhận thức nếu tổn thương ảnh hưởng đến các chức năng này.
Phòng ngừa chấn thương sọ não và khi nào cần đi khám?
Tai nạn chấn thương sọ não là điều không thể lường trước, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng các biện pháp an toàn trong sinh hoạt và lao động.
Khi tham gia giao thông bằng xe máy, cần đội mũ bảo hiểm đạt tiêu chuẩn và cài quai đúng cách. Khi lái ô tô, cần thắt dây an toàn. Người lao động trong môi trường có nguy cơ rơi, va đập nên sử dụng đầy đủ trang thiết bị bảo hộ.
Trong gia đình, cần giữ sàn nhà khô ráo, bố trí tay vịn ở khu vực cầu thang và chú ý phòng ngừa té ngã ở trẻ nhỏ cũng như người cao tuổi. Khi chơi các môn thể thao có nguy cơ va chạm, nên sử dụng trang bị bảo hộ phù hợp.
Sau một cú va đập vùng đầu, nếu người bệnh xuất hiện đau đầu tăng dần, nôn ói nhiều, mất ý thức, lơ mơ, co giật, yếu liệt, nói khó, nhìn bất thường hoặc có máu/dịch chảy từ mũi, tai, cần được đưa đến cơ sở y tế ngay.
Đặc biệt, không nên chủ quan chỉ vì người bị tai nạn vẫn tỉnh táo sau chấn thương. Một số tổn thương nội sọ có thể biểu hiện muộn, do đó việc theo dõi và đánh giá y tế khi có yếu tố nguy cơ là rất cần thiết.
Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường, người bệnh nên chủ động thăm khám cùng bác sĩ chuyên khoa để được xác định nguyên nhân, đánh giá tình trạng và tư vấn hướng điều trị phù hợp. Với người dân tại khu vực Tây Nguyên, khi xảy ra tai nạn hoặc xuất hiện dấu hiệu nghi ngờchấn thương sọ não, có thể đếnBệnh viện Thiện Hạnh để được thăm khám, đánh giá và xử trí phù hợp. Việc cấp cứu và chẩn đoán kịp thời có thể góp phần hạn chế tổn thương não thứ phát và các biến chứng nguy hiểm.
Xem thêm:Phẫu thuật u não